حکم مراجع تقلید برای روزه در ایام شیوع ویروس کرونا


خبرگزاری ایسنا: یکی از موضوعاتی که این روز‌ها در آستانه فرا رسیدن ماه مبارک رمضان مطرح شده است، حکم شرعی روزه گرفتن در روز‌های شیوع کرونا است و برخی از مراجع تقلید در این باره دیدگاه‌های خود را اعلام کردند.

حکم رهبر معظم انقلاب اسلامی درباره روزه ماه رمضان هنگام شیوع کرونا

حکم مراجع تقلید برای روزه در ایام شیوع ویروس کرونا

پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر مقام معظم رهبری در مطلبی با عنوان «حکم روزه ماه رمضان هنگام شیوع بیماری کرونا» آورده است:

سؤال: در شرایط کنونی که بیماری کرونا شیوع پیدا کرده است، روزه گرفتن در ماه رمضان چه حکمی دارد؟

پاسخ: روزه به عنوان یک تکلیف الهی در حقیقت نعمت خاص خداوند بر بندگان است و از پایه‌های تکامل و اعتلاء روحی انسان به شمار می‌رود و بر امت‌های پیشین نیز واجب بوده است.

از آثار روزه پدید آمدن حالت معنوی و صفای باطن، تقوای فردی و اجتماعی، تقویت اراده و روحیه مقاومت در برابر سختی هاست و نقش آن در سلامت جسم انسان نیز روشن است و خداوند اجر عظیمی برای روزه داران قرار داده است.

روزه از ضروریات دین و ارکان شریعت اسلام است و ترک روزه ماه مبارک رمضان جایز نیست مگر آنکه فرد، گمان عقلایی پیدا کند که روزه گرفتن موجب ایجاد بیماری و یا تشدید بیماری و یا افزایش طول بیماری و تأخیر در سلامتی می‌شود.

در این موارد روزه ساقط، ولی قضای آن لازم است.

بدیهی است در صورتی که این اطمینان از گفته پزشک متخصص و متدین نیز به دست آید، کفایت می‌کند؛ بنابراین اگر فردی نسبت به امور یاد شده خوف و نگرانی داشته و این خوف منشأ عقلایی داشته باشد، روزه ساقط، ولی قضای آن لازم است.»


نظر آیت‌الله مکارم شیرازی

حکم مراجع تقلید برای روزه در ایام شیوع ویروس کرونا

سؤال: با توجه به شیوع بیماری کرونا چند سوال وجود دارد: بالا بردن سطح ایمنی بدن در مبتلا نشدن و همچنین در درمان این بیماری از اهمیت بالایی برخوردار است. از طرف دیگر به توصیه پزشکان باید در طول روز مکرر مایعات مصرف کرد. در این شرایط تکلیف مردم و کادر درمان برای روزه ماه مبارک رمضان چیست؟

پاسخ: انسان نمی‌تواند به این دلیل، روزه را بخورد و باید در ماه رمضان روزه بگیرد، البته می‌تواند در فاصله افطار تا سحر از غذا‌های مقوی استفاده کند تا از ضعف شدید بدن در طول روز جلوگیری نماید. اما کسی که می‌داند روزه برای او ضرر دارد باید روزه را ترک کند و اگر روزه بگیرد صحیح نیست، همچنین اگر یقین ندارد، اما احتمال قابل توجهی می‌دهد که روزه برای او ضرر دارد، خواه این احتمال از تجربه شخصی حاصل شده باشد یا از گفته طبیب.


نظر آیت‌الله سیستانی

حکم مراجع تقلید برای روزه در ایام شیوع ویروس کرونا

سؤال: ماه مبارک رمضان در حالی نزدیک می‌شود که ویروس کرونا همچنان در حال انتشار در مناطق مختلف جهان است و پزشکان برای کاستن از احتمال ابتلا به این ویروس، نوشیدن آب در دوره‌های زمانی نزدیک به هم را توصیه می‌کنند، زیرا کمبود آب در بدن موجب کاهش توان دفاعی بدن می‌شود و در صورت خشک بودن حلق و ورود ویروس به آن، امکان انتقال ویروس مذکور به دستگاه تنفسی نیز وجود دارد، اما نوشیدن آب باعث انتقال ویروس به معده می‌شود و به از بین بردن آن کمک می‌کند، بدین ترتیب آیا با توجه به دلیل گفته شده، فریضه روزه در سال جاری بر مسلمانان ساقط می‌گردد؟

پاسخ: وجوب روزه ماه مبارک رمضان یک تکلیف فردی است و هرکس که شرایط وجوب آن را داشته باشد باید فارغ از اینکه برای دیگران واجب باشد یا خیر، روزه بگیرد واگر فرد مسلمان بیم آن داشته باشد که روزه گرفتن ولو با اتخاذ همه تدابیر احتیاطی، باعث ابتلایش به کرونا می‌شود، وجوب هر روزی که می‌ترسد در صورت روزه گرفتن به این بیماری مبتلا می‌شود، از او ساقط می‌گردد.

اما اگر بتواند درجه احتمال ابتلا به بیماری را کم کند تا آنچا که از نظر عقلا دیگر احتمال ابتلا مورد اعتنا نباشد- ولو از طریق ماندن در خانه و عدم اختلاط نزدیک با دیگران، استفاده از ماسک و دستکش‌های پزشکی و رعایت موارد ضد عفونی مکرر و نظیر آن – و موجب مشقت شدید و غیرقابل تحملی نیز نباشد، وجوب روزه از او ساقط نمی‌شود.

اما درباره آنچه گفته شد که پزشکان نوشیدن مکرر آب را در فاصله زمانی نزدیک به هم جهت جلوگیری از کمبود آب بدن و خشکی حلق توصیه می‌کنند – به این دلیل که احتمال ابتلای به ویروس کرونا را مرتفع می‌کند – این امر مانع وجوب روزه نمی‌شود، غیر از کسانی که به آن رسیده باشند و در صورت روزه گرفتن، ترس ابتلای به بیماری وجود داشته باشد و هیچ راهی برای کاهش احتمال آن هم وجود نداشته باشد – ولو با ماندن در منزل و اتخاذ سایر راه‌های احتیاطی پیشرفته-، اما افراد دیگر غیر از چنین فردی باید روزه بگیرند.

البته چه بسا بتوان با مصرف سبزیجات و میوه‌های سرشار از آب پیش از سحر، کمبود آب بدن ناشی از روزه داری را جبران کرد همچنانکه می‌توان با جویدن آدامس بدون قند، جلوی خشکی حلق را گرفت- البته به شرطی که ذرات آن در دهان جدا نشده، وارد حلق نشود_ بنابراین جویدن آدامس باعث افزایش ترشح بزاق دهان می‌شود و مانعی از آن در صورت روزه داری وجود ندارد.

بنابرین کسانی که می‌توانند کار خود را در ماه رمضان رها کرده و در منزل باقی بمانند و از ابتلا به بیماری مذکور در امان باشند، وجوب روزه از آنان ساقط نمی‌شود، اما افرادی که نمی‌توانند کار خود را رها کنند- بنا به هر دلیلی- و از ابتلا به ویروس در صورت ترک نوشیدن آب در بازه‌های زمانی در روز بیم دارند و نمی‌توانند اقدامات دیگر برای در امان ماندن از ابتلا به کرونا را اتخاذ کنند، روزه بر آنان واجب نیست، هر چند مجاز به روزه‌خواری در ملا عام هم نیستند.

روشن است که روزه ماه رمضان از مهم‌ترین فریضه‌های شرعی است و تنها در صورت وجود عذر واقعی، ترک روزه جایز است و هر فردی نسبت به وضعیت خود آگاه‌تر است که آیا عذر واقعی برای ترک روزه دارد یا خیر.


نظر آیت‌الله شبیری زنجانی

حکم مراجع تقلید برای روزه در ایام شیوع ویروس کرونا

سؤال: با توجه به شیوع ویروس خطرناک کرونا و گفته‌های پزشکان مبنی بر تقویت بدن برای جلوگیری از اثر کردن ویروس، آیا در ماه رمضان امسال می‌شود روزه نگرفت؟

پاسخ: اگر بنا به گفته پزشکان متخصص، روزه گرفتن برای فردی، احتمال ابتلای او به این بیماری و آسیب دیدن وی را افزایش دهد، نباید روزه بگیرد و این مسأله در رساله عملیه هم آمده است. البته نباید مرتکب تظاهر به روزه خواری شده و به ماه مبارک بی احترامی کند.

همچنین اگر با تغییر شرایط؛ مثلاً با ماندن در منزل، تحرک کمتر، رعایت نکات بهداشتی و مصرف غذا‌ها و نوشیدنی‌های تقویتی، بتواند احتمال متعارف ضرر را دفع کند و ایجاد چنین شرایطی موجب مشقت شدید نشود، باید چنین کند و روزه بگیرد.


نظر آیت‌الله وحید خراسانی

حکم مراجع تقلید برای روزه در ایام شیوع ویروس کرونا

سوال: با توجه به شیوع بیماری کرونا در این روزها، اگر خدای ناکرده این وضعیت ادامه داشته باشد، حکم روزه گرفتن در ماه مبارک رمضان امسال چیست؟

پاسخ: مسئله سه صورت دارد؛ صورت اول: کسی که می‌داند (یعنی یقین دارد) روزه برای او ضرر ندارد اگرچه پزشک بگوید ضرر دارد، باید روزه بگیرد.

صورت دوم: و کسی که یقین یا گمان به ضرر مورد اعتنا یا ترس آن را که منشأ عقلایی [علت بجایی]داشته باشد دارد اگر چه پزشک بگوید ضرر ندارد نباید روزه بگیرد و اگر هم روزه بگیرد صحیح نیست مگر اینکه روزه برای او ضرر نداشته و قصد قربت کرده باشد که در این صورت روزه‌اش صحیح است.

صورت سوم: اگر انسان احتمال بدهد که روزه برایش ضرر قابل اعتنا دارد و از آن احتمال ترس برای او پیدا شود چنانچه احتمال او عقلایی باشد [احتمال بجا]نباید روزه بگیرد و اگر روزه بگیرد باطل است مگر در صورتی که ضرر نداشته و قصد قربت کرده باشد.


نظر آیت‌الله نوری همدانی

حکم مراجع تقلید برای روزه در ایام شیوع ویروس کرونا

سوال: در روز‌های اخیر مکرر عرض شد که روزه یکی از اعمال واجبی است که برای افرادی که شرایط دارند، واجب است، مگر اینکه در سفر و یا بیمار باشد و یا اینکه در وضعیتی باشد که اگر روزه بگیرد خوف آن را داشته باشد که بیمار شود و یا بیماریش تشدید گردد؟

پاسخ: به نظر اینجانب ملاک خوف از بیماری یا تشدید بیماری است و خوف باید منشأ عقلایی داشته باشد یا پزشک متعهد و متدین تشخیص دهد و در چنین شرایطی وجوب روزه برداشته خواهد شد و اگر بگیرد عمل حرام انجام داده است.

همانطور که اگر سالم باشد و خوف ضرر و بیماری نداشته باشد واجب است بگیرد و ترک آن کفاره دارد و اگر کسی هم به هر عنوان نمی‌تواند روزه بگیرد حق روزه‌خواری را در جامعه ندارد و حفظ حرمت ماه مبارک رمضان ضروری است.


نظر آیت‌الله علوی گرگانی

حکم مراجع تقلید برای روزه در ایام شیوع ویروس کرونا

سوال: با توجه به شیوع ویروس کرونا و توصیه پزشکان به مصرف مداوم آب تا گلو خشک نشود (زیرا خشکی گلو ابتلا به بیماری را آسان می‌کند) و جلوگیری از ضعیف شدن بدن، روزه ماه مبارک رمضان امسال چه حکمی دارد؟

پاسخ: روزه از تکالیف واجب الهی است که به راحتی از عهده مکلف ساقط نمی‌شود؛ لذا نمی‌توان به‌صرف احتمال ضرر آن را ساقط دانست، ولی اگر فردی با نظر پزشکان متخصص ظن قوی عقلایی می‌دهد که روزه باعث تشدید بیماری و یا مبتلا شدن به این بیماری می‌شود می‌تواند روزه نگیرد و بعداً باید قضای آن را به‌جا آورد و نباید این موضوع بهانه‌ای برای فرار از روزه گرفتن باشد.


نظر آیت‌الله سبحانی

حکم مراجع تقلید برای روزه در ایام شیوع ویروس کرونا

سوال: در آستانه ماه مبارک رمضان و با توجه به شیوع ویروس کرونا، استدعا دارد حکم روزه در این ماه در خصوص موارد ذیل را بیان فرمایید:

اگر به تشخیص گروه بزرگی از پزشکان متخصص یا وزارت بهداشت، روزه موجب تشدید بیماری ناشی از ویروس کرونا شود؟

اگر به تشخیص گروه بزرگی از پزشکان متخصص یا وزارت بهداشت، روزه موجب افزایش احتمال ابتلا به بیماری کرونا و خوف زیان شود؟

اگر از نظر پزشکان و یا وزرات بهداشت، روزه موجب تشدید بیماری و یا افزایش احتمال گرفتن بیماری باشد، ولی فرد چنین باوری نداشته باشد، آیا می‌تواند از نظر پزشکان تمرد کند؟

اگر مکلفی به دلیل تشدید بیماری و یا خوف ابتلا به بیماری، روزه نگیرد، حکم روزه‌های نگرفته در این شرایط چیست؟

پاسخ: بسمه تعالی؛ با تشکر از توجه آقایان به این مسئله، فعلاً نمی‌توان تصمیم قطعی گرفت تا وضع در آینده روشن‌تر شود، احیاناً ممکن است برخی بخواهند این موضوع را بهانه‌ای برای روزه خواری قرار دهند.

باید‌ها و نباید‌های روزه‌داری در روز‌های کرونایی


خبرگزاری ایرنا: حکم روزه گرفتن، تغذیه مناسب آن و مواردی از این دست از موضوعاتی است که هر ساله در آستانه ماه مبارک رمضان مطرح می‌شود، اما ماه رمضان امسال با توجه به شیوع ویروس کرونا، با پرسش‌ها و بایدها و نبایدهای جدید و بیشتری رو به رو است.

باید‌ها و نباید‌های روزه‌داری در روز‌های کرونایی

میهمان ناخوانده ای به نام ویروس کرونا، با آمدنش همه چیز را دستخوش تغییر کرد و نه تنها برای برگزاری رسم و رسوماتی که ریشه دیرینه در فرهنگ و عرف و مذهب دارد، محل اِعرابی نگذاشته بلکه نوعی سردرگمی یا حیرانی را برجای گذاشته است.

حال هم که واپسین روزهای ماه شعبان را پشت سرمی گذاریم و با رویت هلال ماه، آغاز ماه مبارک رمضان را پیش رو داریم، حکم گرفتن روزه و این که چه بخوریم تا در کنار اجرای فریضه معنوی روزه داری، در چنگال کرونا گرفتار نشویم نقل محافل شده و همگان در رصد پاسخ چه کنیم های خود هستند.

موضوعی که خبرنگار ایرنا را برآن داشت تا روز پنج شنبه با کوروش صمدپور متخصص تغذیه و رژیم درمانی گفت و گو کند و جویای پاسخ پرسش های عامه مردم باشد.

به باور این متخصص تغذیه، همانطور که در ماه رمضان می توان از فیض معنوی آن بهره مند شد اگر تغذیه مناسب نداشته باشیم ممکن است به جسم خود آسیب برسانیم. پس بهترین کار این است که ضمن بهره بردن از فیض معنوی این ماه، تغذیه سالمی داشته باشیم.

تغذیه مناسب افطار و سحرهای ماه مبارک رمضان چیست؟

متخصص تغذیه و رژیم درمانی درباره تغذیه مناسب در این ماه معنوی، یادآور شد: به طور کلی همانطور که غیر از ایام ماه مبارک رمضان، باید یک رژیم متعادل و متناسب را دنبال کنیم در این ماه هم باید سعی کنیم حدفاصل افطار تا سحر حتما از همه گروه های غذایی استفاده کنیم.

وی توضیح داد: یعنی در این فاصله باید در کنار پروتئین و غلات، حداقل سه بار میوه، سالاد و سبزی استفاده شود. سحر باید شامل پروتئین اعم از مرغ، ماهی یا گوشت قرمز، غلات اعم از برنج یا نان و قسمتی هم سالاد یا سبزیجات باشد.

صمدپور با رد باور برخی افراد که به اشتباه سحری نمی خورند، تاکید کرد: سحر بیدار شوند و حتما هم غذای کامل تری بخورند.

وی تاکید کرد: حتما در سحر از گروه سبزیجات استفاده شود به دلیل این که سبزیجات یا سالاد باعث می شود فرد دیرتر احساس تشنگی کند. همچنین از خوردن غذاهای شور یا زولبیا بامیه در سحر خودداری کنند و همان ترکیب غذایی ذکر شده مصرف شود.

باید‌ها و نباید‌های روزه‌داری در روز‌های کرونایی

صمدپور درباره تغذیه افطار هم خاطرنشان کرد:روزه داران، افطار را باید با یک لیوان شیر یا چای به همراه خرما شروع کنند و اگر وعده شام، غذایی سبک باشد بهتر است.

از مصرف نوشیدنی های کافئین دار، در وعده سحر خودداری شود

این رژیم درمانگر، با تاکید بر اینکه ساعات روزه داری و این مقدار گرسنگی هیچ مشکلی برای افراد سالم ایجاد نمی کند، گفت: با توجه به این که در روزهای آتی، با گرمای هوا مواجه هستیم افراد باید مواظب باشند بدنشان دچار کم آبی نشود و در صورتی که ضرورت ندارد، جلوی آفتاب و در محیط بیرون قرار نگیرند.

صمدپور در مورد مصرف چای، قهوه و به طور کلی نوشیدنی های کافئین دار که بنا بر قانون نانوشته ای افراد برای رفع تشنگی مصرف می کنند، تصریح کرد: اتفاقا این نوشیدنی ها دفع ادرار را زیاد و کم آبی ایجاد می کند. پس نباید به لیوان های چای مصرف شده تکیه کرد چرا که تبدیل به ادرار می شود و نقشی در کم آبی ندارد.

وی توصیه کرد: روزه داران حتما آب و سبزیجات و سالاد بیشتری میل کنند. همچنین نان سبوسدار را جایگزین نان سفید کنند ضمن اینکه اصلا نباید فراموش کرد که خوردن شیرینی در وعده سحر، قند را بالا می برد و باعث ترشح انسولین می شود و سپس به شدت افت قند را به دنبال دارد. درواقع با ایجاد تعادل در مصرف انواع غذاها در وعده سحری بهتر می توان رفع تشنگی کرد.

افراد دارای بیماری های زمینه ای در مورد روزه گرفتن چه کنند؟

وی به افرادی که دارای بیماری های زمینه ای مانند بیماری های دیابت، قلبی، کلیوی، فشارخون بالا و غیره هستند توصیه کرد: این افراد حتما قبل از این که بخواهند شروع به روزه داری کنند با پزشک خود مشورت کنند.

صمدپور تاکید کرد: افراد دیابتی که انسولین می زنند یا افرادی که باید سر ساعت مشخص دارو مصرف کنند قاعدتا نباید روزه بگیرند.

وی تصریح کرد: اما گروهی که دیابتی نوع دو هستند و می توانند دارو را در زمان افطار و سحر میل کنند و قند خون آنها کنترل است، با رعایت یک اصول تغذیه ای می توانند روزه بگیرند.

در روزهای کرونایی، چه کنیم با روزه داری؟

صمدپور درباره روزه داری در روزهای کرونایی توصیح داد: امروزه که در بحران و شرایط کرونا روزگار سپری می کنیم و شایع شده به دلیل این که روزه سیستم ایمنی را ضعیف و آب بدن کم می شود نباید روزه گرفت. اما واقعیت این است که با توجه به جدید بودن این بیماری، این حرفا مبنای علمی ندارد اما به طور کلی افراد سالم که هیچ بیماری زمینه ای ندارند در این دوران هیچ منعی برای روزه گرفتن ندارند.

وی ادامه داد: موضوع شایع دیگر اینکه عنوان می شود برای رفع کرونا باید مرتب دهان را شست شو داد تا ویروس خارج شود. این شست و شوی مرتب دهان، منعی بر روزه ندارد و باطل کننده آن نیست چرا که روزه دار می تواند در طول روز، با آب معمولی دهان را شست و شو دهد و اگر ویروسی هم در حفره دهان باشد با این کار خارج می شود.

این متخصص تغذیه درباره افرادی که به نحوی سیستم ایمنی ضعیف دارند مانند افرادی که تحت معالجه شیمی درمانی هستند یا داروهای کورتن مصرف می کنند یا افراد سالمندی که به کم آبی حساس هستند هم توصیه کرد: این افراد باید حتما با پزشک مشورت کنند یا روزه گرفتن را به فصلی که روزها کوتاه تر است موکول کنند.

باید‌ها و نباید‌های روزه‌داری در روز‌های کرونایی

افرادی که کرونا گرفته و درمان شده اند می توانند روزه بگیرند یا خیر؟

صمدپور در پاسخ به این پرسش، گفت: این افراد اگر دو یا سه هفته از بهبودی کاملشان گذشته است، منعی برای روزه گرفتن ندارند. اما اگر به هر دلیل عارضه کرونا روی سیستم تنفسی شدید بوده و هنوز تنفس های معمولی و عادی ندارند نباید روزه بگیرند.

وی یادآور شد: به طور کلی، در ۸۰ درصد موارد افرادی که کرونا می گیرند، شدت بیماری زیاد نیست و بعد از یک مدت خوب می شوند و منعی بر روزه ندارند.

این متخصص تغذیه با تاکید بر اینکه روزه گرفتن در بحران کرونا به شرایط هر فرد وابسته است، در مورد افراد معمولی هم تصریح کرد: استرس و ترس از بیماری کرونا، سیستم ایمنی را تحت تاثیر قرار می دهد پس اگر کسی که خیلی زود سرما می خورد یا بیماری می گیرد باید نخست با ورزش و تغذیه مناسب استرس را کنترل کند سپس بداند بین افطار تا سحر چه غذایی مصرف کند تا نیازهای بدن تامین شود.

آیین‌و‌رسوم ترکمن‌ها در ماه رمضان؛ از پخت چافاتی تا بافت نمازلیق


ایرنا زندگی: مردم سرزمین ترکمن با بافت نمازلیق و غبارروبی مساجد به استقبال رمضان می‌روند، تراویح می‌خوانند و در مراسم یارمضان الله الله سر می‌دهند.

آیین و رسوم ترکمن‌ها در ماه رمضان؛ از پخت چافاتی تا بافت نمازلیق

به رویت ماه می‌روند

یکی از باور‌های دیرین ترکمن‌ها درباره ماه مبارک رمضان، شگون و ثواب رویت ماه در آسمان است. ترکمن‌ها از زن و مرد تا کوچک و بزرگ در آخرین شب از ماه شعبان به بام‌ها می‌روند تا از ثواب دیدن ماه بهره‌مند شوند.

غبار از مسجد‌ها می‌زدایند

طبق آیین ترکمن، چند روز پیش از آغاز ماه مبارک رمضان، زنان ترکمن سجاده‌های دستباف خود به نام نمازلیق یا همان جانمازی را به مساجد هدیه می‌دهند تا زینب بخش این مکان باشد. آن‌ها با نمازلیق‌های بافت خود به مساجد می‌روند و مراسم غبارروبی را آغاز می‌کنند. گفته می‌شود زدودن غبار از مسجد‌ها توسط زنان، معنای به استقبال رفتن ماه مبارک را می‌دهد.

نماز تراویح می‌خوانند

یکی از سنت‌های دیگر مردم این دیار اقامه نماز تراویح در سراسر ترکمن صحرا است. آن‌ها در تمام شب‌های ماه مبارک رمضان ۲۰ رکعت نماز به همراه جماعت اقامه می‌کنند.

افطاری نذری آماده می‌کند

در بین ترکمن‌ها رسم است که هر روز چند خانواده برای افطار، نذر و صدقه‌های خود که بیشتر خرما و غذای آبکی مانند آش و سوپ است را به مساجد بیاورند و در کنار هم در مسجد افطار کنند.

سحری‌خوانی انجام می‌شود

در میان مردم ترکمن هم رسم سحری‌خوانی وجود دارد. در این منطقه هم مؤذن محله یا بعضی از همسایگان برای بیدار کردن اهالی محله سحری‌خوانی می‌کنند تا همه بتوانند وعده سحری را بخورند و خواب نمانند.

از بیماران عیادت می‌کنند

یکی از سنت‌های زیبا و ارزشمند ترکمن‌ها در ماه مبارم رمضان، عیادت از بیماران است. آن‌ها در این ایام، به دیدار بیماران، بزرگان قوم و ریش سفیدان می‌روند و صله رحم به جا می‌آورند.

در نیمه ماه، مراسم یارمضان می‌گیرند

آیین «یارمضان» در شب چهاردهم ماه مبارک رمضان به شکرانه به نیمه رسیدن ماه و سعادت بهره‌مندی از نعمت‌های بی‌شمار آن، برپا می‌شود. طبق این آیین، در هر محله‌ای بعد از اقامه نماز عشا و تراویح، جمعی از جوانان و نوجوانان همراه با پیش نماز مسجد خود بر در خانه اهالی محله می‌روند و با خواندن اشعاری در ستایش ماه رمضان، از صاحب خانه پول یا شیرینی می‌گیرند و در آخر بین خود تقسیم می‌کنند. پیام کلی «یا رمضان» این است که ماه نیمه شد، برای نیمه دیگر همت کنید.

آیین و رسوم ترکمن‌ها در ماه رمضان؛ از پخت چافاتی تا بافت نمازلیق

با خانه‌تکانی به استقبال عید می‌روند

عید فطر یکی از بزرگ‌ترین اعیاد مسلمانان است و مردم ترکمن احترام اهمیت زیادی برای این روز قائلند. ترکمن‌ها دو روز پیش از پایان ماه رمضان، خانه‌تکانی می‌کنند تا خود و خانه را برای فرارسیدن عید فطر آماده کنند. به این روز روز کِر یا همان خانه‌تکانی می‌گویند. در این روز زنان خانواده با کمک دختران و زنان همسایه و دوست و آشنا برای نظافت خانه، اعم از شست و شوی فرش‌ها، ظروف، لباس‌ها و خانه تکانی همت می‌گمارند تا به استقبال عید فطر بروند.

چافاتی می‌پزند

یک روز پیش از رسیدن عید فطر، روز قوقن نام دارد. در این روز، زنان با کمک اعضای خانه، نانی روغنی به نام چافاتی می‌پزند و در بین همسایگان تقسیم می‌کنند.

دیدار و بازدید عید می‌کنند

مردان ترکمن در روز عید فطر به عیدگاه می‌روند و در صفوف فشرده و منظم به سخنان واعظان گوش می‌دهند و نماز عید فطر را اقامه می‌کنند. پس از آن به دید و بازدید اقوام، خویشاوندان و دوستان رفته و عید را تبریک می‌گویند. دیدار اهل قبور هم از سنت‌های مردم ترکمن در روز عید فطر است. هر یک از خانواده‌های ترکمن سفره‌ای رنگین پهن می‌کنند تا از مهمانان خود پذیرایی کنند. بسیاری از خانواده‌ها در روز عید مراسم صدقه دارند و نزدیکان و همسایگان را برای صرف ناهار دعوت می‌کنند.

آیین و رسوم مازندرانی‌ها در ماه رمضان؛ از روزه سری تا پخت غذا‌های محلی


ایرنا زندگی: مردم مازندران همانند تمام اقوام و مناطق، برای ماه مبارک رمضان آداب و رسوم خاص خود را دارند. آن‌ها نذورات فراوان می‌دهند، با هدیه‌های رنگارنگ، کودکان تازه روزه‌دار را به اجام فرایض دینی دعوت می‌کنند و غذا‌های متنوعی مطابق با بوم خود می‌پزند.

آغوشی گشاده برای ماه مبارک

آیین و رسوم مازندرانی‌ها در ماه رمضان؛ از روزه سری تا پخت غذا‌های محلی

نگاهی به سنت‌ها و آیین مردم در تمام اقوام و مناطق مختلف، وجود یک سنت زیبا را یادآور می‌کند. سنتی که نشان از ارزشمندی و اهمیت ماه رمضان برای مردم ایران دارد. این آیین مشترک استقبال از ماه مبارک است که در فرهنگ‌های مختلف به شکل و نام متنوعی برپا می‌شود. در میان مردم گیلکی و مازنی نیز آیین و سنت استقبال وجود دارد. آن‌ها از روز‌ها قبل به خانه تکانی و نطافت می‌پردازند و سه روز پیش از شروع ماه رمضان با گرفتن روزه به استقبال از آن می‌روند.

طنین سحری‌خوانی در محله

سحری‌خوانی از دیگر آیین رایج میان مردم در اکثر مناطق است که البته با توجه بوسعه تجهیزات ارتباطی رو به فراموشی رفته است، اما از معدود مناطقی که همچنان می‌توان برپایی این سنت جالب را به تماشا نشست، قسمت‌هایی از شمال کشور به ویژه بخش‌های کوهستانی استان مازندران و گیلان است. هنوز هم طبق سنت‌های پیشینیان، برخی از اهالی محل دو ساعت قبل از اذان صبح، با در دست گرفتن چراغ و نواختن بر طبل و سر دادن اشعار مذهبی و نوای «سحر برخیز»، «سحر برخیز که صبح صادق آمد»، از رسیدن سحر خبر می‌دهند.

یکی از رسوم ازبین رفته در این منطقه انجام سنت سحری‌خوانی با نیت پسرخواهی است. فردی که آرزوی داشتن پسری داشت، وقت سحر با آویختن حلبی بر گردن و نواختن بر آن اهالی محله را برای سحر بیدار می‌کرد.

نذری‌های مراسم انعام، پانزدهم و قدر

مازندرانی‌ها نذورات بسیاری برای این ماه دارند. از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به نذر ختم انعام اشاره کرد. کسانی که حاجت و نیازی از خدا داشته باشند مجلسی ترتیب می‌دهند و فردی از اهالی که در خواندن قرآن تبحر دارد در آن مراسم انعام می‌خواند و صاحب نذر مقداری نمک، چند قرص نان و چند ظرف آب در سینی بزرگی می‌گذارند و میان مهمانان تقسیم می‌کند.

از دیگر نذورات متداول این منطقه، نذر حلوا در شب ۱۵ ماه رمضان همزمان با میلاد امام حسن مجتبی (ع) است که همراه خرما، چای و قند به مسجد برده می‌شود. نذری آش زولبیا و بامیه سنتی، فرنی، آبگوشت و باقلای پخته با پلو نیز از نذورات این روز است.

در روز‌های عزاداری برای امام علی (ع) نیز خرما، شربت زعفرانی و فرنی به عنوان نذورات در میان روزه‌داران توزیع می‌شود. این نذورات توسط اهالی با جمع کردن پول در کشکول‌های مخصوص این کار آماده می‌شود.

هدیه‌هایی زیبا برای روزه‌داری

یکی از زیباترین سنت‌های مردم منطقه مازندران و گیلان، برپایی سنت روزه سری است. طبق این سنت، دختر یا پسری که برای نخستیم بار روزه بگیرد، در زمان افطار به او هدیه‌ای داده می‌شود که این هدیه معمولا برای دختران چادر نماز و طلا، و برای پسران نقره یا پول است.

پخت غذا‌های متنوع

آیین و رسوم مازندرانی‌ها در ماه رمضان؛ از روزه سری تا پخت غذا‌های محلی

شهر‌های حاشیه دریای خزر، در فصل گرم سال، آب و هوای بسیار شرجی دارند و کارسنگین در شالیزار و دریا هم این شرایط را سخت‌تر می‌کند. آن‌ها برای مقابله با این موضوع، در سحر‌های تابستان غذا‌هایی با طبع سرد از جمله شکر پلا، می‌پزند تا در طول روز نیاز کمتری به آب و رفع تشنگی احساس کنند. در قدیم قرقناق از غذا‌های محلی مازندران بود که اعتقاد داشتند خوردن این غذا‌ها در طول روز مانع گرسنگی و ضعف می‌شود. از متداول‌ترین غذا‌های ماه رمضان می‌توان به راغون دشو، شیر آش، اوحلوا، آش دوغ، شامی سبزی، کوکو، تخم مرغ و برنج اشاره کرد.

شیر آش همان شیر برنج معروفی است که از ترکیب شیر، برنج و شکر درست می‌شود. احلوا مخلوطی از آب، شکر قرمز و شیره خرمالوی وحشی است. در پخت آش دوغ محلی نیز از دوغ، آب، برگ و ساقه چغندر سفید، باقلا خشک یا تازه، گشنیز و نعناع و برنج نیم دانه استفاده می‌شود. از دیگر غذا‌های محبوب در ماه رمضان قماق است که از برنج، آرد، تخم مرغ، شکر، کنجد و ادویه تهیه می‌شود.

آیین و رسوم مردم آذربایجان در ماه رمضان؛ از قاباخلاما تا کیسه‌دوزی


ایرنا زندگی: آذری‌های شمال کشور از ارومیه تا اردبیل، آیین و رسوم‌های زیبایی برای ماه مبارک رمضان دارند. آن‌ها با رسم قاباخلاما به پیشواز رمضان می‌روند، برای برکت خانه کیسه می‌دوزند و غذای رمضان خود را از گوشت قربانی تهیه می‌کنند.

آیین و رسوم مردم آذربایجان در ماه رمضان؛ از قاباخلاما تا کیسه‌دوزی

آیین «قاباخلاما»

صد‌ها سال است که آذری‌های شمال کشور با نزدیک شدن به ماه رمضان آیین «قاباخلاما» را به جا می‌آورند. طبق این رسم آن‌ها از ۳ تا ۱۰ روز پیش از ماه رمضان با روزه‌داری به پیشواز آن می‌روند. استقبال از ماه مبارک تنها به روزه داری نیست. آن‌ها با نزدیک شدن به رمضان، به نظافت مشغول می‌شوند و خانه و مساجد خود را برای یک ماه عبادت و بندگی آماده می‌کنند. نظافت خانه در میان زنان این منطقه به ویژه زنان روستایی اهمیت زیادی دارد چرا که معتقدند خانه‌ای که برای شروع ماه رمضان پاک و تمیز نباشد، خیر و برکت ماه خدا، از آن دور می‌شود.

پخت غذای رمضان با گوشت قربانی

در برخی مناطق آذربایجان شرقی، مرسوم است هر خانواده بسته به توان خود، حیوانی را قربانی کند و از گوشت آن برای پخت غذا در طول ماه رمضان استفاده کند. آن‌ها با این اعتقاد که این عمل برکت را به خانه می‌آورد، وعده‌های سحری و افطار را با غذا‌هایی که از این گوشت قربانی تهیه شده، آماده می‌کردند. البته، سفره افطار مردم این خطه دو خوراک ملزوم دارد و آن خرما و نمک است. به اعتقاد مردم آذربایجان شرقی حضرت علی (ع) روزه خود را با خرما و نمک باز می‌کرد و بر همین اصل باید بر سفره آن‌ها هم باشد.

رویت چهره در آیینه

در منطقه شمال‌غرب کشور رسم است که پس از رویت هلال ماه در آسمان، در آیینه نگاه کنند و بر محمد (ص) و آل او سلام و درود بفرستند. هنوز هم بسیاری از قدیمی‌ها بعد از دیدن خود در آینه و صلوات فرستادن، آیینه را دور خود و اهل خانه می‌گردانند تا از ناپاکی و بدی دور باشند. این رسم بر این اعتقاد مبتنی است که دل مومنان در ماه رمضان باید مانند آیینه صاف و از ناپاکی‌ها دور باشد.

برپایی رسم «اوباش دان»

در اکثر فرهنگ‌ها، بیدار کردن همسایگان و اهل محل برای سحری یک رسم متداول و مرسوم است. در فرهنگ مردم شمال‌غرب کشور هم آیین سحری‌خوانی با نام «اوباش دان» انجام می‌گیرد. در گذشته مردم روستا وقت سحر و اذان صبح را از حرکت ستاره‌ها مشخص می‌کردند که از آن به «اولکرلر» یاد می‌کنند. بیدار شدن برای سحر در این منطقه علاوه بر مناجات خوانی موذن مسجد و نواختن طبل، با کوبیدن دیوار خانه‌ها زنجیره‌وار انجام می‌گیرد.

پیش‌کشی طاباغ اوروجی به عروس

از دیگر رسوم مردم آذربایجان، به ویژه بخش شرقی، اجرای رسم «طاباغ اوروجی» برای خانواده‌هایی است که به تازگی دختر خود را عروس یا پسر خود را داماد کرده‌اند. طبق این رسم، خانواده داماد در سبد یا طبقی، چند لباس، شال، روسری و انواع شیرینی و میوه می‌چیند و به خانه عروس برده و هدیه رمضان می‌دهد.

پخت «ترَه حالواسی» و «یاغلی فتیر»

زنان آذری به آراستن سفره با غذا‌های رنگین مشهورند. آن‌ها در این ماه سنگ تمام می‌گذارند. یکی از خوراک‌هایی که در آستانه ماه رمضان پخته و برای سفره افطار آمده می‌شود، حلوای ماه رمضان مشهور به «ترَه حالواسی» است.

نان محلی «یاغلی فتیر» نیز از دیگر خوراک‌های معروف در این ماه است که در سفره اکثر آذری‌های شمال کشور دیده می‌شود. اگر کسی بخواهد در این ماه نذری یا هدیه‌ای دهد، این نان محلی را برای نذر تهیه می‌کند. به اعتقاد آن‌ها با خوردن این نان، کمتر دچار گرسنگی می‌شوند.

کیسه‌دوزی در مساجد

آیین و رسوم مردم آذربایجان در ماه رمضان؛ از قاباخلاما تا کیسه‌دوزی

یکی از رسوم متداول در میان آذری‌های شمال کشور، رسم کیسه دوزی است. این رسم با کمی تغییر در مناطق مختلف انجام می‌گیرد. در مناطقی، زنان در آخرین جمعه ماه رمضان به مسجد می‌روند و هر خانواده با تکه پارچه‌ای نو برای خود کیسه‌ای می‌دوزد که به آن کیسه برکت می‌گویند. آن‌ها با این اعتقاد که تا سال آینده بی‌پول نخواهند شد، درون کیسه چند سکه می‌اندازند و بر آن دعا می‌خوانند.

زنان آذربایجان غربی نیز در ۲۷ رمضان که از آن به روز قصاص ابن ملجم یاد می‌کنند، در مساجد گرد هم جمع می‌شوند و کیسه‌ای با نام کیسه مراد یا کیسه لعن ابن ملجم می‌دوزند. آن‌ها با هر کوک زدن بر این کیسه بر ابن ملجم لعن و نفرین می‌فرستند.

دعای بچه‌دار شدن

در برخی از روستا‌های آذربایجان شرقی، همزمان با آخرین جمعه ماه رمضان، زنانی که بچه‌دار نمی‌شوند به وقت غروب به مسجد می‌روند و بعد از خواندن دو رکعت نماز حاجت، به در خانه ۷ زن از اهالی محله که نام فاطمه دارند، می‌روند و از آن‌ها تکه پارچه‌ای هدیه می‌گیرند و با آن‌ها لباس بچگانه‌ای می‌دوزند که نام آن را پیراهن فاطمه گذاشته‌اند. پیراهن تا سال بعد در خانه نگه‌داشته می‌شود با این باور که تا رمضان سال آینده حتما بچه‌دار خواهند شد.

رسم «عارافات آخشامی» برای اهل قبور

یکی دیگر از رسوم آذری‌ها، مراسم «عارافات آخشامی» است که در این روز آن‌ها به دیدار اهل قبور می‌روند و لوازم و خوراکی‌های عید فطر را آماده می‌کنند. مردم این خطه در این روز با رفتن بر سر قبر مردگان خود، مزار را می‌شویند، برای آمرزش آن‌ها قرآن و فاتحه می‌خوانند و نذری‌هایی مانند حلوا، خرما یا نقل خیرات می‌کنند.