آیین‌و‌رسوم ترکمن‌ها در ماه رمضان؛ از پخت چافاتی تا بافت نمازلیق


ایرنا زندگی: مردم سرزمین ترکمن با بافت نمازلیق و غبارروبی مساجد به استقبال رمضان می‌روند، تراویح می‌خوانند و در مراسم یارمضان الله الله سر می‌دهند.

آیین و رسوم ترکمن‌ها در ماه رمضان؛ از پخت چافاتی تا بافت نمازلیق

به رویت ماه می‌روند

یکی از باور‌های دیرین ترکمن‌ها درباره ماه مبارک رمضان، شگون و ثواب رویت ماه در آسمان است. ترکمن‌ها از زن و مرد تا کوچک و بزرگ در آخرین شب از ماه شعبان به بام‌ها می‌روند تا از ثواب دیدن ماه بهره‌مند شوند.

غبار از مسجد‌ها می‌زدایند

طبق آیین ترکمن، چند روز پیش از آغاز ماه مبارک رمضان، زنان ترکمن سجاده‌های دستباف خود به نام نمازلیق یا همان جانمازی را به مساجد هدیه می‌دهند تا زینب بخش این مکان باشد. آن‌ها با نمازلیق‌های بافت خود به مساجد می‌روند و مراسم غبارروبی را آغاز می‌کنند. گفته می‌شود زدودن غبار از مسجد‌ها توسط زنان، معنای به استقبال رفتن ماه مبارک را می‌دهد.

نماز تراویح می‌خوانند

یکی از سنت‌های دیگر مردم این دیار اقامه نماز تراویح در سراسر ترکمن صحرا است. آن‌ها در تمام شب‌های ماه مبارک رمضان ۲۰ رکعت نماز به همراه جماعت اقامه می‌کنند.

افطاری نذری آماده می‌کند

در بین ترکمن‌ها رسم است که هر روز چند خانواده برای افطار، نذر و صدقه‌های خود که بیشتر خرما و غذای آبکی مانند آش و سوپ است را به مساجد بیاورند و در کنار هم در مسجد افطار کنند.

سحری‌خوانی انجام می‌شود

در میان مردم ترکمن هم رسم سحری‌خوانی وجود دارد. در این منطقه هم مؤذن محله یا بعضی از همسایگان برای بیدار کردن اهالی محله سحری‌خوانی می‌کنند تا همه بتوانند وعده سحری را بخورند و خواب نمانند.

از بیماران عیادت می‌کنند

یکی از سنت‌های زیبا و ارزشمند ترکمن‌ها در ماه مبارم رمضان، عیادت از بیماران است. آن‌ها در این ایام، به دیدار بیماران، بزرگان قوم و ریش سفیدان می‌روند و صله رحم به جا می‌آورند.

در نیمه ماه، مراسم یارمضان می‌گیرند

آیین «یارمضان» در شب چهاردهم ماه مبارک رمضان به شکرانه به نیمه رسیدن ماه و سعادت بهره‌مندی از نعمت‌های بی‌شمار آن، برپا می‌شود. طبق این آیین، در هر محله‌ای بعد از اقامه نماز عشا و تراویح، جمعی از جوانان و نوجوانان همراه با پیش نماز مسجد خود بر در خانه اهالی محله می‌روند و با خواندن اشعاری در ستایش ماه رمضان، از صاحب خانه پول یا شیرینی می‌گیرند و در آخر بین خود تقسیم می‌کنند. پیام کلی «یا رمضان» این است که ماه نیمه شد، برای نیمه دیگر همت کنید.

آیین و رسوم ترکمن‌ها در ماه رمضان؛ از پخت چافاتی تا بافت نمازلیق

با خانه‌تکانی به استقبال عید می‌روند

عید فطر یکی از بزرگ‌ترین اعیاد مسلمانان است و مردم ترکمن احترام اهمیت زیادی برای این روز قائلند. ترکمن‌ها دو روز پیش از پایان ماه رمضان، خانه‌تکانی می‌کنند تا خود و خانه را برای فرارسیدن عید فطر آماده کنند. به این روز روز کِر یا همان خانه‌تکانی می‌گویند. در این روز زنان خانواده با کمک دختران و زنان همسایه و دوست و آشنا برای نظافت خانه، اعم از شست و شوی فرش‌ها، ظروف، لباس‌ها و خانه تکانی همت می‌گمارند تا به استقبال عید فطر بروند.

چافاتی می‌پزند

یک روز پیش از رسیدن عید فطر، روز قوقن نام دارد. در این روز، زنان با کمک اعضای خانه، نانی روغنی به نام چافاتی می‌پزند و در بین همسایگان تقسیم می‌کنند.

دیدار و بازدید عید می‌کنند

مردان ترکمن در روز عید فطر به عیدگاه می‌روند و در صفوف فشرده و منظم به سخنان واعظان گوش می‌دهند و نماز عید فطر را اقامه می‌کنند. پس از آن به دید و بازدید اقوام، خویشاوندان و دوستان رفته و عید را تبریک می‌گویند. دیدار اهل قبور هم از سنت‌های مردم ترکمن در روز عید فطر است. هر یک از خانواده‌های ترکمن سفره‌ای رنگین پهن می‌کنند تا از مهمانان خود پذیرایی کنند. بسیاری از خانواده‌ها در روز عید مراسم صدقه دارند و نزدیکان و همسایگان را برای صرف ناهار دعوت می‌کنند.

ترکمن صحرا؛ تلفیق صدای دوتار و یال اسب!


برترین‌ها: یکی از بزرگ‌ترین مزایا و نعمت‌هایی که در کشور ما وجود دارد، تنوع اقلیم و آب‌و‌هوا، نژاد، زبان، فرهنگ و… است. این موضوع طبیعتاً تاثیر بسیاری نیز بر گردشگری کشور دارد و می‌تواند تنوع جاذبه‌های گردشگری در سراسر ایران را تامین کند.

یکی از زیباترین و دلنشین‌ترین بخش‌های ایران که تقریباً تمام گردشگران داخلی و خارجی عاشق آن هستند، نوار شمالی کشور است.

آب‌و‌هوای فوق‌العاده این منطقه به همراه سرسبزی چشم‌نوازش آن را تبدیل به یکی از اصلی‌ترین مقاصد سفر‌ها کرده است. در این مطلب نیز تصمیم داریم به استان گلستان و بخشی از خراسان شمالی برویم و شما را با جاذبه گردشگری فوق‌العاده‌ای به نام ترکمن صحرا آشنا کنیم.

ترکمن صحرا، تلفیق صدای دوتار و یال اسب!

درباره ترکمن صحرا

ترکمن صحرا منطقه زیبا و خوش‌آب‌و‌هوایی در شمال شرقی کشور است که بخش‌های زیادی از استان‌های گیلان و خراسان شمالی را شامل می‌شود. تقریباً می‌توان گفت که وسعت ترکمن صحرا بالاست و به همین خاطر نیز توانسته شهر‌هایی مثل گنبد کاووس، بندر ترکمن، کلاله، آق قلا، مراوه تپه، سیمین شهر، کمش تپه، نگین شهر، انبار آلوم و… را در خود جای دهد.

ترکمن صحرا که جلگه‌ای رسوبی و حاصلخیز است دشت‌های سرسبز و زیبایی دارد که با اسب‌های زیبایی از نژاد ترکمن با یال‌های بلند تلفیق بی‌نظیری را شکل داده است. این منطقه از سمت غرب با دریای خزر، از شمال با جمهوری ترکمنستان، از شرق با خراسان شمالی و از سمت جنوب نیز با کوهپایه‌های جنگلی البرز شمالی در ارتباط است.

بیشتر ساکنین منطقه ترکمن صحرا مردمی ترکمن و مسلمان اهل تسنن هستند که هم‌چنان بر پوشش سنتی زنانه و مردانه خودشان پا بر جا مانده‌اند. لباس‌های زنان این منطقه بسیار زیبا است و با زیورآلاتی بزرگ و البته پر از نگین‌های رنگی تزئین شده است.

مردان ترکمن صحرا نیز در کنار لباس سنتی زیبای خود همیشه کلاه بزرگ سفید رنگی نیز به سر دارند. این منطقه دارای مردمانی با فرهنگ غنی است که به موسیقی اهمیت بسیاری می‌دهند. با تماشای ترکمن صحرا در دنیایی از دوتار، لباس‌های زیبا و اسب‌های باشکوه غرق خواهید شد.

جاذبه‌های گردشگری ترکمن صحرا

ترکمن صحرا جاذبه‌های تاریخی و طبیعی بسیاری دارد که می‌توانند برای گردشگران بسیار جذاب و دیدنی باشند. در ادامه به معرفی برخی از آن‌ها می‌پردازیم:

آرامگاه گنبد قابوس

ترکمن صحرا، تلفیق صدای دوتار و یال اسب!

این گنبد بلندترین برج آجری جهان بوده و بر روی تپه‌ای خاکی قرار گرفته است. قدمت این گنبد به قرن چهارم هجری قمری و زمان قابوس بن وشمگیر باز می‌گردد. این بنا برای کسانی که عاشق جاذبه‌های معماری و تاریخی ایرانی هستند گزینه ایده‌آلی خواهد بود.


مقبره خالد نبی

ترکمن صحرا، تلفیق صدای دوتار و یال اسب!

در میان سرسبزی‌های کوه گوگجه داغ، مقبره خالد نبی (ع) در کنار دو مقبره دیگر مربوط به پدر خالد نبی و چوپان قرار گرفته است. فاصله این منطقه با گنبد کاووس چیزی حدود ۹۰ کیلومتر است، اما این مسیر دارای مناظری خارق‌العاده است که تجربه بی‌نظیری را برایتان به جای خواهد گذاشت.


هزار دره

ترکمن صحرا، تلفیق صدای دوتار و یال اسب!

یکی از جذاب‌ترین بخش‌های دیگر ترکمن صحرا هزار دره است. این منطقه از سنگ‌های سست یا رسوب ریز پوشیده شده است و در آن هیچ‌گونه پوششی گیاهی وجود ندارد. این منطقه از نظر زمین‌شناسی اهمیت زیادی دارد، چراکه فرسایش‌های آبی و تراکم بالای آبراهه‌ها، سطح آن را دچار ناهمواری کرده است.


آبشار کبودوال

ترکمن صحرا، تلفیق صدای دوتار و یال اسب!

این آبشار، تنها آبشار خزه‌ای در ایران است که در منطقه ترکمن صحرا قرار گرفته است. مسیر پیاده‌روی به سمت این آبشار خیلی زیاد است، اما منظره زیبایی که با صدای آب تلفیق شده است قطعاً حواس شما را از مسیر پرت خواهد کرد.


گورستان مرموز

ترکمن صحرا، تلفیق صدای دوتار و یال اسب!

در نزدیکی مقبره خالد نبی (ع) تندیس‌هایی سنگی وجود دارد که آن منطقه را به یک گورستان شبیه کرده است. قدمت این منطقه به هزار سال پیش می‌رسد و به عنوان اثری ملی نیز به ثبت رسیده است.

روایات و افسانه‌هایی که در رابطه با این منطقه وجود دارند حاکی از آن هستند که این پیکره‌های سنگی در واقع دشمنان خالد نبی بودند که گرفتار خشم خداوند شده و به تکه سنگی تبدیل شده‌اند.

روایات دیگری نیز وجود دارند که می‌گویند خالد بن سنان از دست قوم خورشید به سمت قله کوه گوگجه پناه برده است و به خواست خداوند همراه با یارانش به شکل تکه سنگ‌هایی در می‌آیند تا در بند دشمنان قرار نگیرند.


سیمین شهر

ترکمن صحرا، تلفیق صدای دوتار و یال اسب!

این شهر در نزدیکی گورستان مرموز است و بنا‌های تاریخی، کارگاه‌های چاقوسازی، نمدمالی و قالی‌بافی زنان ترکمن آن شهرت بسیاری دارند. پیشنهاد می‌کنیم که لذت بازدید از این شهر را از خودتان دریغ نکنید!

بهترین زمان سفر به ترکمن صحرا

ترکمن صحرا، تلفیق صدای دوتار و یال اسب!

منطقه ترکمن صحرا در تمامی فصل‌های سال زیبایی‌های مخصوص به خود را دارد، اما اگر تصمیم دارید که در بهترین و خوش‌آب‌و‌هواترین شرایط این منطقه سفر کنید می‌توانید در ماه‌های فروردین و اردیبهشت و همین‌طور فصل پاییز به این منطقه سری بزنید.

باید بگوییم که شباهت آب‌و‌هوایی ترکمن صحرا با سایر شهر‌های شمالی ایران بسیار کم است، به همین دلیل هم اختلاف میزان بارش در این منطقه تفاوت زیادی با شهر‌هایی مثل بابلسر دارد و حتی در نقطه مقابل آن قرار می‌گیرد. در ماه بهمن معمولاً بیشترین میزان بارندگی و در ماه تیر کمترینِ آن را شاهد خواهیم بود.

گشت و گذار در ترکمن صحرا

علاوه بر تمامی جاذبه‌های گردشگری که تا به حال به آن اشاره کردیم، ترکمن صحرا برای مسافران خود جذابیت‌های دیگری نیز به همراه دارد. گشت و گذار در بازار این منطقه یکی از بهترین تجربه‌های شما در این سفر خواهد بود.

زیورآلات ترکمنی این بازار شهرت بسیاری دارد و در کنار لباس‌های محلی زیبا تلفیق خوبی را ایجاد می‌کند. علاوه بر این شما می‌توانید انواع پارچه‌های گلدار و نخی و همین‌طور فرش و قالی‌های دستباف را نیز به عنوان سوغاتی خریداری کنید.

اما ماجرا به همین‌جا ختم نمی‌شود. غذا‌های بومی و محلی ترکمن صحرا نیز برای گردشگران لذت بسیاری به جا می‌گذارد. از معروف‌ترین غذا‌های ترکمن صحرا می‌توان به چکدرمه، نان چوروک، بولامه، باستارمه، بیشمه، قاتلاما و بوروک اشاره کرد.

اقامت در ترکمن صحرا

ترکمن صحرا به عنوان یکی از جاذبه‌های گردشگری پرطرفدار در کشور، شرایط اقامت را برای مسافران خود به خوبی فراهم کرده است. در هر کدام از شهر‌ها و روستا‌های موجود در این منطقه خانه‌های محلی و همین‌طور سوئیت‌هایی وجود دارد که برای اقامت‌های یک یا چندروزه اجاره داده می‌شوند. علاوه بر این اقامتگاه‌های بوم‌گردی نیز با قیمت مناسب آماده خدمت‌رسانی به مسافران هستند.