‌چه عواملی لبخند ایرانیان را کم‌رنگ کرده است؟


روزنامه توسعه ایرانی – سعیده علیپور: این روزها، در میانه‌ای‌که جهان، خارج از همه تصوراتش درگیر ویروسی کشنده شده است؛ ویروسی که بیش از یک میلیون نفر را تا به امروز به کام مرگ کشانده و آسیب‌های مادی و معنوی فراوانی به دارایی‌های بشر وارد آورده؛ شاید شنیدن واژه «مهربانی» غریب به نظر برسد. آن هم زمانی که به آدم‌ها توصیه می‌شود هر چه بیشتر از همه فاصله بگیرند، از نفس‌های هم بگریزند و صورتشان را پشت ماسک‌های چند لایه پنهان کنند.

‌چه عواملی لبخند ایرانیان را کم‌رنگ کرده است؟

اما فارغ از شرایط ویژه یک سال اخیر جهان، ۱۳ نوامبر برابر ۲۳ آبان ماه چند سالی است که عنوان «روز جهانی مهربانی» را بر خود دارد. روزی که توصیه شده انسان‌ها به هم لبخند محبت‌آمیز بزنند و ناراحتی‌ها و دلخوری‌ها را فراموش کنند.

با این حال برخی معتقدند کمرنگ شدن لبخند‌های محبت‌آمیز در ایران و فراوان شدن ابروان در هم گره خورده، نه به این سال کرونایی و استتار در ماسک‌ها برمی‌گردد که چند سالی است رخ نشان داده است.

سال گذشته مؤسسه نظرسنجی بین‌المللی گالوپ در تحقیقی عصبانی‌ترین ملل جهان را در لیستی مرتب کرد که بر اساس آن، ایرانی‌ها جزو پنج ملت اول عصبانی در جهان قرار گرفتند. نگاهی به افزایش آمار جرایم مبتنی برخشونت، عصبانیت، تندخویی، خشم و نزاع وتوهین و ضرب و شتم و … در چند سال اخیر شاید تاییدی بر این مدعا باشد.

شرایطی که نشان می‌دهد آستانه تحمل مردم و تاب‌آوری جامعه کاهش یافته و با کوچکترین تنش شاهد عکس‌العمل‌های کلامی و رفتاری خارج از عرف بین افراد هستیم.

حال اگر موضوع کرونا و استرس، دغدغه‌ها و تبعات ناشی از آن را هم به مسائل عادی بیفزاییم این وضعیت به اعتقاد کارشناسان و دست‌اندرکاران امر نسبت به قبل وخیم‌تر هم شده است.

بیشتر ما روزانه دوروبرمان شاهد بی‌قراری‌ها، عصبانیت‌ها، از کوره دررفتن‌ها یا به عبارتی کاهش آستانه تحمل مردم و نیز خود هستیم، به طوری که با بی‌اهمیت‌ترین موضوع که می‌توان با صبر و بی‌اعتنایی و گذشت از کنار آن عبور کرد، بگو و مگوها، کشمکش‌ها، جدال‌ها و دعوا‌های شدید شکل می‌گیرد و گاهی منجر به شرایط جبران‌ناپذیری می‌شود و اتفاق‌هایی رخ می‌دهد که زندگی افراد درگیر را نابود می‌کند.

‌چه عواملی لبخند ایرانیان را کم‌رنگ کرده است؟

چگونه مهربان باشیم؟

با این شرایط شاید صحبت از مهربانی چندان محلی از اعراب نداشته باشد. اما بسیاری از روانشناسان معتقدند با یادآوری دائمی این مقوله به مردم و آموزش آن به فرزندان و دانش‌آموزان می‌توان شاهد معجزات بزرگی حتی در شرایط سخت و بحرانی بود.

شاید به همین دلیل باشد که در سال‌های دور گروهی از نهاد‌های بشردوستانه با یکدیگر متحد شدند تا مردم را تشویق کنند که خارج از مرزها، نژاد و مذهب به یکدیگر مهربانی کنند و هدیه بدهند. هدیه‌هایی مثل کتاب، لباس، غذا، شاخه‌ی گل و حتی یک لبخند.

به عقیده روانشناسان رفتار‌های مهربانانه چند وجهی دارند. نتایج پژوهش‌ها نشان داده است تاثیر مثبت مهربانی، بر شخص مهربان، بیشتر از فرد دریافت‌کننده مهربانی است، به عبارت دیگر فرد دهنده (مهربانی) از فرد گیرنده (مهربانی) خوشحال‌تر می‌شود و جالب‌تر اینکه عمل مهربانانه بیشترین تاثیر را بر فردی دارد که به صورت اتفاقی شاهد این ماجرا بوده است. نتایج چند پژوهش نشان داده است، احتمال اینکه فردی که شاهد تعامل مهربانانه‌ای بود، عملی مهربانانه انجام دهد، ۷۰ درصد بیش از فردی است که چنین تعاملی را ندیده است.

اما روانشناسان معتقدند؛ بخشی از مهربانی‌هایی که افراد به یکدیگر روا می‌داند، به فرهنگ و آداب و رسوم یک جامعه باز می‌گردد، بخشی از آن نشات گرفته از مولفه‌هایی است که نظام سیاسی و اجتماعی و حتی شهری، در اختیار شهروندانش می‌گذارد و حتی بخشی به تصمیم فردی افراد برای تغییر در روابطشان منوط است. از هدیه دادن به افرادی که دوستشان داریم و لبخند زدن به کودکان و تماس تلفنی با دوستان و غذا دادن به پرنده‌ها و حیوانات گرفته تا اهدای خون، کاشتن درخت، زباله نریختن در خیابان و طبیعت، کمک کردن به افراد نیازمند، بازدید از خانه سالمندان و تشکر کردن از افرادی که با خدمات خود به جامعه کمک می‌کنند مثل پلیس، پاکبان، آتش‌نشان، پرستار و هزاران مورد دیگر می‌تواند لیستی باشد از مهربانی‌های کوچکی که می‌توانیم بدون سختی در حق اطرافیانمان روا داریم. با این حال به نظر می‌رسد این روز‌ها بسیاری از ما چنان با مشکلات و سود و زیان‌های خود درگیر هستیم که به این موضوعات نمی‌اندیشیم.

شروین دادخواه، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه: «درگیری یک جامعه با دومینوی بحران‌ها در ابعاد گوناگون باعث می‌شود افراد برای گذر از مشکلات به خودخواهی فردی رسیده و با نگاهی فردگرایانه به حل معضلات بپردازند که همین امر نامهربانی اجتماعی را شکل می‌دهد»

فاصله گرفتن جامعه از مهربانی اجتماعی

‌چه عواملی لبخند ایرانیان را کم‌رنگ کرده است؟

جامعه ایرانی و مردمی که در این جامعه زندگی می‌کنند سال‌های سال است که مهربانی را یکی از هزاران خصلت نیک خود می‌دانند و به میزانی که توانسته‌اند از آن در تمامی امور استفاده کرده‌اند، اما طی چند سال اخیر موضوع مهربانی در بین افراد در سطح پایینی قرار دارد به صورتی که گاهی به ذهن افراد خطور می‌کند که این مهربانی از بین رفته و تبدیل به یک حلقه مفقوده در بین مردم شده است.

شروین دادخواه، جامعه‌شناس و استاد دانشگاه، در خصوص این موضوع گفت: «نمی‌توان به صورت کلی گفت جامعه حال حاضر ما جامعه‌ای نامهربان است بلکه باید گفت برخی از رفتار‌های معطوف به احسان و کمک‌رسانی به همنوعان در گذشته وجود داشته که در شرایط حال حاضر و تعامل در بین افراد و برخی از اقشار‌ها از بین رفته است. درگیری یک جامعه با دومینوی بحران‌ها در ابعاد گوناگون باعث می‌شود افراد برای گذر از مشکلات به خودخواهی فردی رسیده و با نگاهی فردگرایانه به حل معضلات بپردازند که همین امر نامهربانی اجتماعی را شکل می‌دهد».

به گفته او مهربانی با عصبانیت و خشونت رابطه معکوس دارد. یعنی زمانی که شاهد کاهش مهربانی در جامعه‌ای هستیم، می‌توانیم گسترش خشونت در جامعه را نیز انتظار داشته باشیم.

بحران اقتصادی چند ساله اخیر جامعه را به سمت عصبیت هر چه بیشتر سوق داده. برخی درگیر معیشت روزانه خود شده‌اند و برخی دیگر به دلیل احساس ناامنی اقتصادی به مال‌اندوزی هر چه بیشتر، آن هم به هر قیمتی سوق پیدا کرده‌اند.

او با بیان اینکه احساس تبعیض و محرومیت در جامعه یکی دیگر از عوامل نامهربانی است، می‌گوید: «احساس محرومیت، اثرش بیشتر از محرومیت است، این مهم خود به خود درگیری و تنش ایجاد می‌کند؛ ضمن اینکه کاهش امید به آینده و نگرانی از آینده.

«امروزه اخبار اختلاس‌ها و عدم اطمینان به مسئولان در تصمیم‌گیری‌ها باعث کاهش تاب‌آوری مردم شده است. یک کارمند یا یک فرد کارگر وقتی امید به ادامه کارش ندارد که آیا با وجود این مشکلات در سرکارش می‌ماند یا نه، آن فرد نه می‌تواند برای خانواده‌اش یک پدر و همسر خوبی باشد و نه همکار آرامی در محیط کار و نه شهروند مهربانی در خیابان».

مولفه‌های شهری و گسترش تعامل مثبت

‌چه عواملی لبخند ایرانیان را کم‌رنگ کرده است؟

سوای از مولفه‌های اقتصادی که بسیاری معتقدند در افزایش میزان خشونت در جامعه و کمرنگ شدن مهربانی شهروندان با یکدیگر نقش دارد، دادخواه معتقد است؛ آموزش و برخی از مولفه‌های شهری هم می‌تواند کمی از بار سنگین مشکلات اقتصادی بر ابروان گره خورده مردم این کشور را کم کند. مولفه‌هایی که به اعتقاد او در طراحی‌های شهر‌های مختلف در کشور مخصوصا شهر‌های مدرن‌تری مثل تهران کمتر به آن توجه شده است.

۱۳ نوامبر برابر ۲۳ آبان ماه چند سالی است که عنوان روز جهانی مهربانی را بر خود دارد. روزی که توصیه شده انسان‌ها به هم لبخند محبت‌آمیز بزنند و ناراحتی‌ها و دلخوری‌ها را فراموش کنند.

در تهران شما کمتر فضایی برای پیاده‌روی مردم می‌بینید. در همه عرصه‌ها عابران پیاده از هجوم موتورسیکلت و ماشین‌ها در امان نیستند. در نتیجه مجال کمی برای نشستن بی‌دغدغه و پیاده‌روی بی‌استرس خانواده‌ها با فرزندان کوچک‌شان وجود دارد. در این شهر اغلب آدم‌ها مجبورند از اتومبیل شخصی استفاده کنند و در نتیجه تعامل رو در روی آدم‌ها و لبخند‌ها به هم، به ترافیک دود و بوق و چراغ قرمز و احتمال فحش و عصبانیت ختم می‌شود. این در حالی است که شاید جای این تصویر زشت را با یک طراحی درست شهری می‌شد به دویدن کودکانمان در میان کبوتر‌های میادین شهر داد و بیشتر شاهد غذا دادن کهنسالان به حیوانات بود.

به اعتقاد او شاید چنین مواردی کوچک به نظر برسد، اما دیدن این تصاویر حتی کارگر خسته‌ای که از محل کار با کوله باری از مشکلات راهی خانه می‌شود را نیز وادار به لبخند می‌کند.

ایرانیان چرا و به کجا مهاجرت می‌کنند؟


روزنامه شهروند: جمعیت در جهان مدام در حال جابه‌جایی است، اما بعضی کشور‌ها بیشتر و بعضی کمتر درگیر جابه‌جایی می‌شوند. در ماه‌های اخیر به دلیل شیوع ویروس کرونا جابه‌جایی در جهان کاهش پیدا کرده است، ولی همچنان ایده آن در ذهن خیلی از مردم وجود دارد؛ مردمی که به دلیل جنگ، گرسنگی، شرایط نابسامان اقتصادی، تحصیل، کار یا تفاوت سبک زندگی رفتن را به ماندن در کشور خود ترجیح می‌دهند.

ایرانیان چرا و به کجا مهاجرت می‌کنند

ایران هم یکی از کشور‌هایی است که به‌خصوص در سال‌های اخیر مهاجرانی داشته است. اما ایرانیان در این سال‌ها بیشتر به کدام کشور‌ها مهاجرت کرده‌اند و مهم‌ترین دلایل مهاجرت آنان چیست؟ رصدخانه مهاجرتی ایران در پژوهشکده سیاست‌گذاری دانشگاه صنعتی شریف به‌تازگی سالنامه مهاجرتی ایران را منتشر کرده است که در آن تصویری از مهاجران جهان، ایرانیان ساکن در کشور‌های دیگر، مهاجرت‌های اجباری و انگیزه‌های مهاجرتی ارایه داده است. این داده‌ها برگرفته از پایگاه داده مهاجرت دوجانبه بانک جهانی و آمار بخش جمعیت سازمان ملل و برخی پژوهش‌های آماری دیگر است.

ایرانیان بیشتر به کجا مهاجرت می‌کنند

براساس داده‌های سالنامه مهاجرتی ایران، کشور‌های دارای بیشترین جمعیت ایرانی (افراد متولد ایران) امارات متحده عربی، ایالات متحده آمریکا، کانادا، آلمان، انگلستان، ترکیه، سوئد، استرالیا، کویت، هلند، قطر، فرانسه، نروژ، اتریش، دانمارک، ایتالیا، عراق، سوییس و بلژیک هستند. آمار‌های سال ۲۰۱۹ نشان می‌دهد به‌طور کلی یک‌میلیون و ۳۰۱‌هزار و ۹۷۵ ایرانی به این کشور‌ها مهاجرت کرده‌اند، درحالی که در سال ۱۹۹۰ آمار ایرانیان مهاجر در کل جهان ۶۳۱‌هزار و ۳۳۹ نفر بوده است. آمار‌های جهانی همچنین می‌گوید غالب ایرانیان مهاجر تحصیلکرده و متخصص‌اند. وضع مهاجران ایرانی در کشور‌های حوزه OECD یعنی کشور‌های عضو سازمان همکاری و توسعه اقتصادی نشان می‌دهد اولین گروه شغلی در میان ایرانیان در این کشور‌ها متخصصان هستند.

سالنامه مهاجرتی ایران در ادامه در این‌باره نوشته است: «همچنین به‌طور کلی روند تعداد متخصصان از نیروی کار ایرانی در این کشور‌ها صعودی بوده است و از ۲۵‌درصد در سال ۲۰۰۰ به ۲۹.۶‌درصد در سال ۲۰۱۵ افزایش یافته است. دومین گروه شغلی ایرانیان در این کشور‌ها کارکنان ارایه خدمات و کارکنان فروش و بازاریابی بوده‌اند و کارکنان ماهر بخش کشاورزی و شیلات کمترین درصد ایرانیان در بازار کار کشور‌های OECD بوده‌اند.»

نخستین مقصد مهاجران ایرانی

داده‌های سازمان ملل می‌گوید آمریکا نخستین مقصد مهاجران ایرانی است. آمار ایرانیان در این کشور بر اساس دو معیار ارایه می‌شود: «طبق آخرین آمار موجود یعنی سال ۲۰۱۷ جمعیت ایرانیان ساکن در آمریکا بر اساس محل تولد ایران به ۳۹۵‌هزار نفر رسیده است. این رقم بر اساس اصالت ایرانی هرچند محل تولد خاک آمریکا باشد، به ۴۷۷‌هزار نفر می‌رسد.» اغلب این ایرانیان یعنی بیش از۷۴‌درصد آنان دارای تحصیلات بالاتر از دیپلم هستند و حدود ۷۲‌درصد آنان در سن کار یعنی از ۱۸ تا ۶۴‌سال قرار دارند: «درصد افراد با تحصیلات تکمیلی یا دوره‌های حرفه‌ای نیز رو به افزایش بوده و ۲۹‌درصد ایرانیان بالاتر از ۲۵‌سال ساکن آمریکا دارای تحصیلات تکمیلی هستند.»

ایرانیان چرا و به کجا مهاجرت می‌کنند

دریافت تابعیت آمریکایی ایرانیان در دوران ریاست‌جمهوری ترامپ کاهش یافته است، اما آمار‌ها می‌گوید از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۸ هر سال بین ۸ تا ۱۰‌هزار نفر ایرانی تابعیت این کشور را دریافت می‌کردند. در این سال‌ها تعداد ایرانیانی که توانسته‌اند اقامت دائم قانونی این کشور را دریافت کنند یا ویزا‌های موقت کاری و تحصیلی بگیرند به‌خصوص از سال ۲۰۱۵، رو به کاهش بوده است. از نظر شغلی «بیش از ۵۶‌درصد از افراد شاغل در مشاغل مدیریتی، کسب و کار و هنر فعالیت می‌کنند و پس از آن ۲۲‌درصد از ایرانیان در مشاغل فروش و دفتری مشغول به کار هستند.»

عمده‌ترین محل فعالیت نیروی کار ایرانی «خدمات آموزشی، مراقبت‌های بهداشتی و خدمات اجتماعی و پس از آن متخصصان، دانشمندان و مدیران اجرایی و مدیران خدمات پسماند و در جایگاه سوم خُرده‌فروشی بوده است.» روند اشتغال ایرانیان در آمریکا نشان می‌دهد که خوداشتغالی در آن‌ها کاهش یافته است.

در مقابل تعداد ایرانیان در کانادا از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۱۹ در حال افزایش بوده و از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۹ نزدیک به ۱۰‌هزار نفر افزایش داشته است. بیشترین ویزای موقت اعطا شده به ایرانیان تحصیلی بوده است و «در سال‌های اخیر تعداد اجازه کار بشردوستانه و حمایتی صادر شده برای ایرانیان در این کشور از تعداد اجازه کار‌های تحت برنامه جابه‌جایی‌های بین‌المللی بیشتر شده است.»

ایرانیان در اروپا

بر اساس آمار سازمان ملل در سال ۲۰۱۹، بیشترین ایرانیان مهاجر در اروپا در کشور‌های آلمان، انگلیس، سوئد، هلند و فرانسه ساکن‌اند، اما آمار‌ها از نظر اجازه اقامت معتبر اندکی متفاوت است و آمارهای سال ۲۰۱۸ نشان می‌دهد بیش از ۷۳‌هزار ایرانی در آلمان زندگی می‌کنند.

«ایران همچنین جزو ۱۰ کشور اول در میان کشور‌های غیر اتحادیه اروپاست که شهروندانش به علت داشتن شغل در آلمان اقامت دائم دریافت می‌کنند.» همچنین جزو ۱۰ کشور اول دنیاست که شهروندانش این اقامت را از طریق خوداشتغالی و راه‌اندازی یک کسب و کار می‌گیرند. بعد از آلمان با فاصله زیاد ایرانیان در انگلستان، سوئد و ایتالیا سکونت دارند. از سال ۲۰۰۴ تا ۲۰۱۸ تعداد شهروندان ایرانی که در اروپا اقامت بلندمدت دریافت کردند ۲۰ برابر شده و بیش از ۸۴‌هزار نفر را دربرمی‌گیرد.

مهاجرت به کشور همسایه

یکی از مقاصد مهم مهاجرت ایرانیان در سال‌های اخیر ترکیه است. «با گشوده شدن کانال پناهجویی در ترکیه پس از تحولات منطقه‌ای دهه اخیر در سوریه و عراق، تعداد ایرانیانی که به‌عنوان پناهجو در این کشور ثبت شده‌اند افزایش چشمگیری داشته است. با توجه به داده‌های مهاجرتی سازمان ملل متحد، تعداد ایرانیان در ترکیه ۸۳‌هزار نفر گزارش شده است، ولی این آمار در پایگاه داده دوجانبه بانک جهانی برای سال ۲۰۱۷ در ترکیه ۳۶‌هزار نفر اعلام شده است.

ایرانیان چرا و به کجا مهاجرت می‌کنند

به نظر می‌رسد آمار ثبت شده بانک جهانی بدون احتساب تعداد ایرانیان در ترکیه در حالت انتظار و به‌صورت پناهجویی است.» در سال ۲۰۱۸ تعداد مهاجران ایرانی که وارد ترکیه شدند افزایش ناگهانی در مقایسه با سال ۲۰۱۷ داشت. در سال ۲۰۱۸ ایران در جایگاه پنجم مهاجرت به ترکیه بوده است. این جهش ناگهانی، در خرید خانه‌های ترکیه از سوی ایرانیان هم به چشم می‌خورد. تا سال‌های ۲۰۱۵، ۲۰۱۶ و ۲۰۱۷ رتبه ایرانیان در خرید خانه در کشور ترکیه هشتم بود، ولی در سال‌های ۲۰۱۸ و ۲۰۱۹ ایرانیان دومین خارجیانی بودند که در ترکیه خانه خریدند. آمار‌های سه ماه اول سال ۲۰۲۰ نشان می‌دهد ایرانیان به جای عراقی‌ها در رتبه اول خرید خانه در ترکیه نشسته‌اند.

ایرانیان در آسیا و استرالیا

کشور‌هایی که بیشترین ایرانی را در آسیا دارند امارات متحده عربی، کویت، قطر، عراق، مالزی، ارمنستان، ژاپن، ترکمنستان و پاکستان و … هستند. مهاجرت ایرانیان به استرالیا هم سال‌هاست در وضع صعودی قرار دارد و در سال ۲۰۱۹ بیش از ۷۳‌هزار ایرانی در این کشور زندگی می‌کردند. این عدد به نسبت سال ۲۰۱۰ بیش از ۱۰۰ درصد افزایش داشته است.

دانشجویان ایرانی به کدام کشور‌ها می‌روند

سال ۲۰۰۳ ایران حدود ۱۹‌هزار دانشجو در خارج از کشور داشت. این عدد در سال ۲۰۱۷ به حدود ۵۳‌هزار نفر رسید. با این حال «سهم دانشجوفِرستی ایران از کل بازار دانشجویان بین‌المللی جهان از سال ۲۰۱۲ روندی کاهشی به خود گرفته و از حدود ۱.۳‌درصد به حدود ۰.۹‌درصد رسیده است. رتبه دانشجوفِرستی ایران طی سال‌های ۲۰۱۰ تا ۲۰۱۷ از جایگاه ۱۲ به رتبه ۲۰ تنزل کرده است.» پنج مقصد اصلی دانشجویان ایرانی کشور‌های آمریکا، ترکیه، آلمان، ایتالیا و کاناداست.

آمریکا چهار دهه است که اولین مقصد دانشجویان ایرانی است: «در سال ۲۰۱۸ میلادی، تعداد ۱۲‌هزار و ۱۴۲ دانشجوی ایرانی در آمریکا مشغول به تحصیل بوده‌اند.» دومین مقصد محبوب سال‌های اخیر دانشجویان ایرانی ترکیه است. آمار‌های سال ۲۰۱۷ نشان می‌دهد این کشور میزبان بیش از ٦‌هزار دانشجوی ایرانی است: «هم‌جواری و نزدیکی فرهنگی، لغو ویزا میان دو کشور، زبان ترکی، موقعیت و بورسیه‌های تحصیلی در دانشگاه‌های ترکیه منجر به افزایش دانشجویان ایرانی در کشور ترکیه در سال‌های اخیر شده است.»

ایرانیان چرا و به کجا مهاجرت می‌کنند

مقاصد بعدی دانشجویان ایرانی آلمان و ایتالیاست؛ هر کدام با بیش از ۴‌هزار دانشجو. «بورسیه‌های تحصیلی، هزینه‌های زندگی نسبتا پایین در این کشورها، پیری جمعیت و نیاز به نیروی کار جوان باعث شده است برنامه‌های جذاب و متنوعی برای جذب دانشجویان داشته باشند.» کانادا هم میزبان نزدیک به ۴‌هزار دانشجوی ایرانی است: «محدودیت‌های دولت ترامپ برای ورود اتباع و دانشجویان ایرانی به خاک آمریکا، زبان انگلیسی و برنامه‌های تسریع ورود و جذب دانشجو در کانادا، حضور جمعیت قابل توجه ایرانیان در کانادا که زمینه آگاهی جوانان ایرانی را از فرصت‌های دانشجویی در این کشور فراهم می‌کند ازجمله عواملی است که در رشد تعداد دانشجویان ایرانی در این کشور موثر بوده است.»

«به‌طور کلی تاکنون هیچ آمار دقیق و مشخصی از میزان بازگشت ایرانیان خارج از وطن تهیه نشده است؛ برنامه‌ای نیز در راستای بازگرداندن این افراد برای خدمت به کشور به‌کار گرفته نشده است. تنها اقدامی که در این راستا شکل گرفته طرح همکاری با متخصصان و دانشمندان ایرانی غیرمقیم است که به منظور تسهیل شرایط ایرانیان بازگشتی ایجاد شده است.» آمار‌های بازگشت فارغ‌التحصیلان و متخصصان ایرانی خارج از کشور به داخل نشان می‌دهد از اسفند ۱۳۹۴ تا فروردین ۱۳۹۹ تعداد ۱۵۶۰ متخصص ایرانی به کشور بازگشته‌اند، یعنی «از زمان آغاز رسمی طرح همکاری با متخصصان ایرانی به‌طور متوسط روزانه بیش از یک متخصص ایرانی به کشور بازگشته است.»

دانشجویان چرا می‌روند و چرا برمی‌گردند

ایرانیان چرا و به کجا مهاجرت می‌کنند

پیمایش سنجش میل به مهاجرت در میان دانشجویان و فارغ‌التحصیلان ایرانی که رصدخانه مهاجرت ایران در سال ۹۷ انجام داده نشان می‌دهد هشت عامل اصلی برای مهاجرت دانشجویان و فارغ‌التحصیلان ایرانی وجود دارد: ناامیدی از سطح درآمد و تناسب آن با هزینه‌ها، امکان پیشرفت شغلی، نظم و قانون‌مداری جامعه، علاقه به کسب سابقه تحصیلی یا کاری در خارج از کشور، شایسته‌سالاری، امکان یافتن شغل و میل به تجربه زندگی در خارج از کشور. «پیش از وقوع تحولات اقتصادی در سال‌های ۱۳۹۷ و ۱۳۹۸ به واسطه بازگشت تحریم‌ها حدود ۳۰‌درصد از دانشجویان تمایل به مهاجرت داشته‌اند، اما این تحولات موجب افزایش این میل تا ۶۳‌درصد شده است.»

دیگر نتایج پیمایش رصدخانه مهاجرت ایران از میل به بازگشت دانشجویان و فارغ‌التحصیلان می‌گوید: «۱۶‌درصد از کسانی که میل به مهاجرت دارند، می‌خواهند دوباره برای زندگی به ایران بازگردند، در حالی که ۳۸‌درصد از آنان تمایلی به بازگشت به کشور ندارند. از طرف دیگر، حدود نیمی از افرادی که می‌خواهند مهاجرت کنند هنوز تصمیم قطعی برای ماندن در خارج از کشور یا بازگشت به وطن‌شان نگرفته‌اند.» این پیمایش همچنین می‌گوید حدود ۴۰‌درصد افراد بدون آگاهی از شرایط مهاجرت و اطلاعات دقیق از وضع کشور مقصد، اقدام به مهاجرت می‌کنند.