هفت سین و داستان های جذاب نوروز!


تردیدی نیست که نوروز یکی از قدیمی ترین آیین ها در ایران به شمار می آید. این عید باستانی که در یازده کشور جهان برگزار می شود، جمعیتی نزدیک به دویست میلیون نفر را به جنب و جوش وا می دارد. اهمیت این آیین قدیمی از گذشته تا امروز چنان بوده که در تقویم برخی از دیگر کشورهای غیر فارسی زبان نیز رسیده است! برای آگاهی در این زمینه می توانید به مقاله الی گشت مراجعه کنید. این آیین مهم دیرینه، آداب و رسوم مختلفی را به دنبال دارد که پیش و پس از دوره ۱۳ روزه نوروز برگزار می شوند.

با وجود اینکه بسیاری از آن ها به دست فراموشی سپرده شده اما برخی از آن ها از هنوز که هنوزه با تغییرات کمی پا بر جا مانده اند. از مهم ترین این آیین ها بدون تردید می توان به چیدن سفره هفت سین اشاره کرد. در این مقاله، مجله الی گشت شما را تاریخچه این سفر جالب، نمادین و منحصر به فرد آشنا می کند؛ پس با ما همراه باشید.

تاریخچه رسم کهن چیدن سفره هفت سین

یکی از معروف ترین رسومات ایرانی ها که از گذشته های دور تاکنون به جا مانده، چیدن سفره هفت سین است. اما چرا از میان اعداد، عدد هفت و از میان حروف الفبا، چرا حرف سین؟

گفته میشود که عدد هفت همواره در میان ایرانیان یک عدد مقدس به شمار می رفت. به همین دلیل، محققان معتقدند که احتمالا مردم تصور می کردند که اگر هر هفت عنصر را در اختیار داشته باشند، اتفاق های خوبی برایشان رخ می دهد.

این موضوع، جنبه ستاره شناسی هم دارد و نظر بر این بوده که با این کار افراد مورد عنایت هفت سیاره اطراف زمین قرار می گیرند. از آن جا هم که این موضوع با بخت و اقبال افراد گره خورده بود، برای آن ها اهمیت زیادی داشت. با این همه، نظرات مختلفی درمورد علت هفتگانه بودن عناصر هفت سین وجود دارد که از جمله مهم ترین آن ها می توان به این موارد اشاره کرد:

علاوه بر مقدس بودن عدد هفت در میان ایرانیان، این اهمیت در افسانه های قدیمی نیز ریشه دارد. برای مثال، فرشتگانی که تعداد آن ها به هفت تن می رسید هریک صفاتی داشتند که مواردی که برای آراستن سفره هفت سین به کار می رود، نشانه ای از آن ها است.

البته روایت های گوناگون و مختلفی درمورد عناصر سفره هفت سین وجود دارد که از مهم ترین آنها می توان به نظرات ابوریحان بیرونی درمورد این سنت کهن در یکی از کتاب های خود اشاره کرده است. حتی برخی علت این نام گذاری را به غلات هفتگانه نسبت می دهند که در نخستین سال های ظهور اسلام در ایران مورد برداشت قرار می گرفت.

هفت سین و تاریخچه ای که از آن بی خبرید!

داستان از این قرار است که در دوران قدیم، سفره هفت سین را روی زمین یا روی خوان ها پهن می کردند. خوان ها با فاصله از زمین قرار داده می شدند و ترتیب قرار گرفتن هر کدام از عناصر سفره در آن از اهمیت زیادی برخوردار بود. نکته مهم درمورد خوان، این است که آن را با پارچه ای سفید زینت ببخشند، چراکه این رنگ نماد پاکی و روشنی و در مقابل تاریکی و سیاهی قرار داشت. باید بگوییم که خوان به معنی سفره و بساط است و در لغت نامه دهخدا، به طبق های بزرگی گفته می شود که از چوب ساخته می شوند.

گذشته از این موضوع، هفت سین تنها سفره ای نبود که ایرانی ها از دیرباز در سال نو می چیدند. هفت شین و هفت چین نیز دیگر سفره های معروف اقوام پارس است که در این زمان برپا می کردند و کمتر از هفت سین شهرت دارند. با این حال، گفته می شود که دلیل اصلی از یاد رفتن این سفره ها در حقیقت فتح ایران به دست اعراب بود که باعث شد هفت شین به دلیل محتویات سفره از رسومات ایرانی ها کنار گذاشته شود.

هفت چین نیز به دلیل اینکه در زبان عربی حرف چ وجود نداشت کم کم حذف شد و همه این اتفاقات دست به دست هم دادند تا هفت سین جای هفت شین و هفت چین را بگیرد.

هر سینی نمی تواند در سفره بنشیند!

یکی از نکاتی که معمولا از آن بی خبریم، این است که نمی توان هر شئ که نامش با سین شروع می شود را در سفره عید نوروز گذاشت؛ بلکه قواعدی وجود دارد که باید حتما به آن ها توجه کنیم. برای مثال، آنچه که در هفت سین می گذارید باید نامی پارسی داشته باشد و با حرف سین آغاز شود. اما این تنها شرط نیست! هرچه به عنوان سین بر سر این سفر می آید، باید از گیاه گرفته شده و از خوردنی ها باشد.

البته نام آن نیز نباید از ترکیب چند کلمه تشکیل شود. پس همانطور که می بینید، برخلاف تصور عمومی هرچه که حرف اول آن سین است را نمی توان بر سر سفره گذاشت! در مقابل، با این که دست افراد برای انتخاب سین ها باز است اما معمولا هفت تا از سین ها چنان رایج و مشهورند که کمتر کسی به تغییر آن ها فکر می کند. بعید است کسی در میان ما ایرانی ها باشد که این هفت سین را نشناسد اما چقدر با معنا، مفهوم و علت انتخاب آن ها آشنا هستید؟

سیر، نماد مبارزه خیر با شر

سبزه نشانه ای از رشد و پاکی

سیب، نماد بارداری و پرستاری

سمنو، نشانه وفور و فراوانی

سنجد نماد دلبستگی و علاقه

سرکه، نشانه ای از صبر و جاودانگی

و سماق نماد باران به شمار می آید.

با دیگر عناصر سفره عید آشنا شوید!

اما سین ها با وجود اهمیتشان، تنها عناصر سفره هفت سین نیستند! بر سر سفره عید، آیینه می آورند که نماد پاکی و شفافیت به حساب می آید و شمع که نماد روشنی است. با اینکه بحث های زیادی درمورد لزوم بودن یا نبودن ماهی قرمز در سفره عید وجود دارد، همواره نمادی از حرکت و جنب و جوش به شمار می رفته است. علاوه بر این، گذاشتن قرآن، شاهنامه، دیوان حافظ و سعدی نیز در جای جای کشورمان رواج دارد. همچنین گذاشتن سکه برای داشتن سالی پر درآمد، سنبل و لاله نیز در سفره رایج است.

یکی از نکات جالب در مورد هفت سین، تناسب و ارتباط آن با روزهای هفته و ماه های سال است. این ارتباط و تقارن یکی از ویژگی های مهم و جذاب فرهنگ ایرانی است که جا دارد تا بیشتر به آن بپردازیم. همان طور که ذکر کردیم، گفتنی ها درمورد هفت سین، تاریخچه و افسانه هایش بسیار است اما ما در این مطلب به ذکر مهم ترین مطالب در این خصوص بسنده کردیم. آیا شما هم با نزدیک شدن به عید نوروز سفره هفت سین می چینید؟ در سفره چه چیزهایی می گذارید؟ برای ما از سنت های عید و خوانی که برپا می کنید، بنویسید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *